Je slaapt acht uur, drinkt genoeg water en haalt zelfs een paar keer per week de sportschool. Toch kom je 's middags amper van de bank af. Je huisarts prikt bloed, de uitslag komt terug als prima en je blijft zitten met een vermoeidheid die niemand kan verklaren. Kans is groot dat niemand naar het juiste cijfer heeft gekeken.
Je bloedtest meet het verkeerde cijfer
Een standaard bloedonderzoek controleert vooral je hemoglobinegehalte, de zuurstoftransporteur in je bloed. Wat vaak niet wordt meegenomen, is je ferritinewaarde: de hoeveelheid ijzer die je lichaam achter de hand houdt. Je hemoglobine kan prima zijn terwijl je ijzervoorraad al leeg is, want je lichaam put die reserve eerst uit voordat je hemoglobine zakt.
Internist Hilde Roijen van ziekenhuis Isala zag dat probleem zo vaak dat haar ziekenhuis de ondergrens voor ferritine verhoogde van 15 naar 30. Daardoor wordt er nu vaker een tekort vastgesteld. Volgens Roijen heeft 30 tot 40 procent van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd ijzertekort, meestal zonder dat ze het doorhebben.
Waarom blijft dat zo lang onopgemerkt? Je lichaam went aan een langzaam dalende ijzervoorraad. Je wordt niet van de ene op de andere dag duizelig, je sleept je gewoon een paar maanden lang iets vermoeider door je dagen heen dan je gewend was, tot moe het nieuwe normaal lijkt.
Menstruatie kost meer bloed dan je denkt
Universitair hoofddocent Hans Verhoef van Wageningen University & Research onderzoekt al jaren waarom dit onderwerp zo weinig aandacht krijgt. Een vrouw verliest gemiddeld zo'n 40 milliliter bloed per menstruatie, maar bij sommige vrouwen loopt dat op tot 100 à 200 milliliter. Verhoef vergelijkt dat met een maandelijkse bloeddonatie.
Het anticonceptiemiddel dat je kiest maakt daarbij verschil. Een koperspiraal verhoogt het bloedverlies met zo'n 50 procent, terwijl een hormoonspiraal het bloedverlies juist met 96 procent vermindert, meldt Verhoef op de site van Wageningen University & Research. Dat vrouwenlichamen op dit vlak zo weinig onderzocht zijn, past in een breder patroon. Benieuwd naar meer van dat patroon? Lees ook waarom vrouwen vaker ongezond door het leven gaan dan mannen.
Dit zijn de signalen die je mist
IJzertekort geeft zelden één duidelijk symptoom. Het stapelt zich op in dingen die je makkelijk aan iets anders wijt:
- Extreme vermoeidheid, ook na een goede nachtrust
- Duizeligheid of hoofdpijn bij het opstaan
- Kortademigheid bij iets simpels als traplopen
- Een bleke huid of bleke binnenkant van je onderste ooglid
- Broze nagels of opvallend haaruitval
- Rusteloze benen 's avonds in bed
- Het gevoel dat je structureel meer slaap nodig hebt dan vroeger
Net als bij een tekort aan magnesium, wennen veel vrouwen zo geleidelijk aan deze klachten dat ze bijna vergeten hoe het voelt om wel uitgerust wakker te worden.
Wie loopt het meeste risico
Niet elke vrouw met een menstruatie krijgt hiermee te maken, maar een paar groepen lopen extra risico. Verhoef wijst in 2024 in een ander interview op het moderne eetpatroon: minder rood vlees en meer volkoren graanproducten. Dat klinkt gezond, maar de stoffen in volkoren graan remmen juist de opname van ijzer uit je eten. Vegetariërs en veganisten moeten daardoor bewuster op hun ijzerinname letten dan vleeseters.
Sporters met een intensief schema lopen ook sneller tegen een tekort aan, simpelweg omdat hun lichaam meer rode bloedcellen aanmaakt en afbreekt. En vrouwen met een zware of langdurige menstruatie verliezen per cyclus al snel meer dan het gemiddelde van 40 milliliter. Hoeveel vrouwen in Nederland precies met bloedarmoede rondlopen, is niet goed in kaart gebracht. Een schatting van de Wereldgezondheidsorganisatie uit 2011 noemde destijds ongeveer 18 procent bloedarmoede onder vrouwen in Zwitserland en Zweden. Vergelijkbare cijfers voor Nederland ontbreken tot op heden, wat meteen laat zien hoe weinig dit onderwerp structureel wordt gevolgd.
Wat je hieraan kunt doen
Vraag bij je volgende bloedprik expliciet om je ferritinewaarde naast de standaard hemoglobinetest. Huisartsen meten die niet automatisch mee, dus je moet er zelf om vragen.
Eet daarnaast bewuster ijzerrijk: rood vlees, linzen, spinazie en volkoren producten. Combineer dat met iets met vitamine C, zoals een glas jus d'orange of paprika bij de maaltijd, want je lichaam neemt sowieso maar ongeveer 10 procent van het ijzer uit voeding op. Elk beetje extra opname helpt dus.
Of je nou net begint met trainen rond je cyclus of juist vooral rust zoekt in je menstruatieweek: een laag ijzerpeil maakt dat verschil alleen maar groter. Zwaardere menstruaties verdienen dus extra aandacht, niet alleen omdat ze vervelend zijn, maar ook om wat ze met je ijzervoorraad doen.
Dit vraag je morgen aan je huisarts
Bel voor je volgende afspraak en vraag concreet om een ferritinewaarde naast de standaard hemoglobinetest. Een tekort is relatief eenvoudig op te lossen zodra je weet dat het er is, met voeding of supplementen. Roijen en collega's van Isala, Radboud UMC en Maastricht UMC+ dienden een aanvraag in voor een bevolkingsonderzoek naar ijzertekort bij vrouwen. Tot die er is, blijft zelf om het juiste cijfer vragen de snelste weg naar een antwoord.